/11 /11

Povreda predstavlja fizičko oštećenje koje nastaje kao posledica iznenadnog izlaganja ljudskog tela mehaničkoj, termičkoj, električnoj ili hemijskoj energiji kao i jonizujućem zračenju u onoj količini ili meri koja prelazi prag fiziološke tolerancije . U nekim slučajevima uzrok povreda može biti nedostatak osnovnih vitalnih elemenata kao što su kiseonik ili toplota.

Većina nenamernih povreda nastaje kao rezultat saobraćajnih nezgoda, padova, izlaganja visokoj temperaturi, utapanja i trovanja.

Glavni faktori rizika za povrede i nasilje nad decom su socioekonomski faktori (siromaštvo, loši uslovi stanovanja kao i životni uslovi, nezaposlenost, alkoholizam, niži nivo obrazovanja).

Prenaseljenost, nebezbedno okruženje (stepenice i balkoni bez ograda, prozori bez zaštitnika i brava), nepostojanje bezbednih prostora za igru povećavaju rizik za povredu. U porodicama sa manjim prihodima manja je verovatnoća da se obezbede zaštitni sistemi i uređaji kao što su dečija auto sedišta, alarmi za dim, kacige za bicikle. Nadzor nad decom je otežan u porodicama sa jednim roditeljem.

Studije iz Irske, Španije, Švedske, Norveške kao i Velike Britanije su pokazale da deca iz porodica sa lošim materijalnim stanjem, se pet puta češće povređuju nego njihovi vršnjaci iz materijalno dobro obezbeđenih porodica. Međutim, uočeno je da deca iz siromašnijih porodica koja žive u predgrađu najvećih zapadnih metropola, kao što su London ili Pariz, imaju isti rizik od povrede kao deca koja žive u zemljama koje su u razvoju.

95% povreda kod dece se javlja u zemljama sa niskim i srednjim prihodima. Povrede u detinjstvu su problem i u visoko razvijenim zemljama- čine 40% svih uzroka smrti kod dece.

Mnoge razvijene zemlje su bile u mogućnosti da smanje smrtnost od povreda dece do 50% tokom protekle tri decenije, sprovođenjem višesektornog i multidisciplinarnog pristupa prevenciji povreda kod dece.

Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije

•  Svake godine se dogodi oko 950 000 smrtnih slučajeva kod dece i mlađih od 18 godina, kao rezultat povređivanja i nasilja.

•  Svake godine, oko 830 000 smrti dece mlađe od 18 godina uzrokovano povredama. Približno isti broj dece umire od malih boginja, difterije, dečije paralize, velikog kašlja i tetanusa zajedno.

•  Takođe, na desetine miliona dece godišnje zadobije povrede koje nisu smrtonosne, ali su dovoljno ozbiljne da zahtevaju bolničko lečenje, a ponekad mogu dovesti do invaliditeta.

•  Saobraćajne povrede i utapanja čine skoro polovinu svih nenamernih povreda deteta.

•  Povreda je značajan uzrok smrti kod dece starije od godinu dana i prerasta u vodeći uzrok smrti kod dece uzrasta od 10 do 19 godina, u strukturi svih uzroka smrti.

Prema podacima Zavoda za statistiku i informatiku, Grad Beograd

•  Povrede i trovanja su vodeći uzrok smrtnosti u Beogradu u periodu 2005-2014 kod dece uzrasta 1-4 godine. Na drugom mestu su maligna oboljenja.

Saveti za roditelje i staratelje:

•  Promenite uverenje da su povrede rezultat slučajnosti.

•  Stvorite sigurnije okruženje za svoju decu. Sprečavanje povreda kod male dece znači u prvom redu delovanje na okruženje, a ne na dete.

•  Dete treba učiti o prevenciji povreda postupno, u skladu sa njegovim razvojem.

•  Deca nisu mali odrasli ljudi. Postoje razni faktori, poput uzrasta, razvojne faze ili stepena samostalnosti, zbog kojih su deca posebno podložna povredama u okruženju koje je prvenstveno prilagođeno potrebama odraslih.

•  Edukujte se. Obezbedite znanja i veštine koje će vam pomoći da sprečite nastanak povreda i da na odgovarajući način reagujete ukoliko dođe do povređivanja.

Pripremila:

Dr Nevenka Kovačević, specijalista socijalne medicine

Gradski zavod za javno zdravlje Beograd